TPOok!

 
Essay

Te vrezen valt dat de ‘perfect storm’ van Ajiedj Bakas niet meer is te ontwijken

'De kans op escalatie in Europa neemt toe naarmate men doorgaat met zelfdestructieve immigratie'

Tags: ,

Treffend en overtuigend is de analyse van Adjiedj Bakas in zijn essay Hoe Jihad en nieuwe technologie samen the perfect storm vormen. Hij laat zien hoe een aantal megatrends haast onafwendbaar zullen leiden tot intern conflict in Europa – Bakas spreekt van ‘burgeroorlog’ – en een ‘nieuwe 100-jarige oorlog’. Maar ondanks zijn onheilspellende woorden eindigt hij optimistisch: “Wereldoorlog III is waarschijnlijk nog te vermijden, maar dan moeten er wel maatregelen worden genomen nu het nog kan. Anders zijn we bezig naïef een oorlog in te slaapwandelen.”

‘Ik vrees dat de (burger)oorlog realistischer is dan de meesten van ons durven denken’

In de analyse van Bakas kan ik me heel goed vinden. Maar helaas deel ik zijn optimisme over de mogelijkheden om ‘de perfecte storm’ te ontwijken niet. Want eigenlijk brengt Bakas alles in stelling om ons te overtuigen dat die (burger)oorlog er komt, om vervolgens redelijk optimistisch te concluderen dat het gevaar met de juiste maatregelen nog afgewend kan worden. De analyse is goed, maar de conclusie overtuigt mij niet. Ik vrees dat de (burger)oorlog waar Bakas over spreekt wellicht realistischer is dan de meesten van ons willen of durven denken.

Uitholling van de middenklasse

Ik denk dat Bakas in zijn conclusies te weinig meeweegt hoezeer de processen die hij beschrijft een eigen dynamiek hebben. Sociale wetenschappers hebben daar een mooie term voor: ‘padafhankelijkheid’. Van veel processen wordt het ontwikkelingspad in belangrijke mate bepaald door beslissingen en gebeurtenissen uit het verleden. Vaak is er fundamenteel ingrijpen, crisis of geweld nodig om zo’n zelfbestendigende koers te verleggen. Dat geldt zeker voor veel van de processen die de ingrediënten vormen voor Bakas’ perfecte storm. En eigenlijk zegt hij dat zelf ook op veel plaatsen in zijn essay. Ik zal een aantal van deze processen in het vervolg van dit essay verder uitwerken.

Een van de processen die moeilijk te keren zal zijn is de uitholling van de middenklasse en de voortgaande verarming van de onderklasse. Die is voor een belangrijk deel het gevolg van immigratie, vrijhandel en Europese integratie. Eigenlijk hebben die allen eenzelfde soort uitwerking. Europese integratie zorgt er voor dat veel mensen in bijvoorbeeld de bouw en de transportsector directe concurrentie ondervinden van onder meer Oost-Europeanen. Dat geeft een grote neerwaartse druk op hun lonen en soms baanverlies.

‘Feitelijk komt het neer op het importeren van armoede en het creëren van een etnische onderklasse’

Negatieve effecten van vrijhandel

Vrijhandel leidt er toe dat veel werk dat naar lagelonenlanden verplaatst kan worden, uiteindelijk ook naar lagelonenlanden verplaatst zal worden. Volgens economische handelstheorieën leidt dat tot een vergroting van de wereldwijde welvaart. Echter, die theorieën gaan voorbij aan de negatieve effecten binnen landen. Vrijhandel leidt tot goedkope producten, waardoor bijvoorbeeld smartphones voor bijna iedereen bereikbaar zijn. Maar met elk product dat men importeert, importeert men ook een stukje goedkope arbeid. Met elk containerschip dat in Rotterdam aanmeert verdwijnt er als het ware ongezien werkgelegenheid.

Daar komen wel andere banen voor in de plaats, maar banen in het midden- en laagsegment van de arbeidsmarkt worden steeds schaarser. Tegelijkertijd blijft de verdeling van talent over de bevolking ongeveer gelijk. Daardoor zijn er steeds meer mensen die geen werk hebben of met hun arbeid minder waarde kunnen toevoegen – en dus een lagere verdiencapaciteit hebben – dan de Nederlandse levenstandaard vereist. Dat verschil wordt tot op heden min of meer bijgepast middels de herverdelende werking van de verzorgingsstaat.

Immigratie en het einde van de verzorgingsstaat

Dit brengt ons gelijk op het volgende probleem: de voortgaande immigratie van laaggeschoolden en ongeschoolden zal de verzorgingsstaat in veel Europese landen zoals Zweden en Nederland op den duur onontkoombaar vernietigen. Men kan simpelweg niet jaar in jaar uit tienduizenden migranten in de sociale zekerheid laten instromen en dat is precies wat we nu wel doen. Bovendien kosten in een verzorgingsstaat ook werkende laaggeschoolde migranten de schatkist geld, net als reeds ingezeten laaggeschoolden overigens.

Nederland heeft zich jarenlang rijk gewaand door de gasbel van Slochteren, maar het zou goed kunnen dat de huidige en toekomstige kosten van de gastarbeid en asielmigratie die tot nu toe heeft plaatsgevonden hoger uitvallen dan alle aardgasbaten bij elkaar. Feitelijk komt het neer op het importeren van armoede en het creëren van een etnische onderklasse.

Voedingsbodem voor sociale onvrede

De drie hier genoemde processen zijn niet gemakkelijk op korte termijn te sturen. Immigratie van laaggeschoolden zou men kunnen stopzetten – en dat zou erg verstandig zijn – maar daarvoor moeten veel verdragen en Europese regelingen worden opgezegd of veranderd. Dat zal tijd kosten en ook zullen de nog niet gerealiseerde kosten verbonden aan de huidige immigratie gewoon doorlopen.

Nog lastiger is om Europese integratie of vrijhandel terug te draaien, temeer omdat aan meer autarkie ook grote economische nadelen verbonden zitten. Maar deze drie processen leveren wel ontzettend veel verliezers op onder de autochtonen en niet te vergeten een groot deel van de reeds aanwezige immigranten. Dat vormt een uitstekende voedingsbodem voor grote sociale onvrede.

‘Kennelijk leggen mensen als Geert Wilders en Marine Le Pen de vinger op de zere plek’

Wilders en Le Pen

Getalenteerde politici kunnen deze onvrede kapitaliseren. En in Nederland hebben we zo’n getalenteerde politicus, die zelfs regelmatig door de vaderlandse pers wordt uitgeroepen tot politicus van het jaar: Geert Wilders. Geert Wilders heeft zich niet voor niets omgevormd van een rechtse liberaal naar een politicus die opkomt voor mensen met een laag inkomen. Wilders begrijpt dat hij in dezelfde electorale vijver vist als de SP, waarin zich de meeste verliezers bevinden van immigratie, vrijhandel en Europese integratie. En dat kapitaliseren van de groeiende electorale onvrede lukt Wilders gezien de peilingen erg goed.

Kennelijk leggen mensen als Geert Wilders en Marine Le Pen de vinger op de zere plek. Waartoe dat op termijn gaat leiden is niet duidelijk. Op zich is het legitiem en ook nodig dat politici de issues proberen op te pakken die de mainstream politiek laat liggen. Het zou prima kunnen dat dergelijke leiders met goede oplossingen komen, maar het zou ook kunnen dat ze onderdeel gaan worden van het probleem. Maar afgezien van deze personen kan men in zijn algemeenheid stellen dat grote sociale onvrede en economische tegenstellingen langs etnische scheidslijnen gevaarlijk zijn omdat ze extreme politieke oplossingen kunnen legitimeren.

Monetaire unie zonder politieke unie

De huidige sociale onvrede is niet genoeg voor het oplaaien van de sluimerende veenbrand. Echter, er zijn zoals Bakas aangeeft economische schokken te verwachten die een prima brandstof zullen vormen voor escalatie van de bestaande tegenstellingen. Bakas noemt zelf een reset van het financieel-monetair systeem. Inderdaad is bijvoorbeeld te verwachten dat het huidige monetaire paradigma onderuit gaat, alleen al omdat het centrale bankiers verleidt om te voldoen aan het maatschappelijke en politieke verlangen naar voortdurende, crisisvrije groei. Daardoor draaien ze teveel aan de knoppen van rentevoet en geldhoeveelheid en veroorzaken zo bubbels, schuld-gedreven groei en andere onevenwichtigheden.

Dichter bij huis is de EU zo onverantwoord geweest om een monetaire unie in het leven te roepen zonder dat er sprake was van een politieke unie. En een politieke unie is wegens gebrek aan democratische legitimiteit verder weg dan ooit. Het valt te verwachten dat de Euro op termijn zal ophouden te bestaan, net als zijn voorganger de ‘Latijnse Muntunie’ een eeuw geleden om dezelfde reden het loodje legde. Dat ECB-president Draghi een beleid voert dat vooral goed is voor de zuidelijke landen helpt ook niet echt. Zelfs desintegratie van de Unie zelf is niet ondenkbaar. Dit alles gebeurt tegen een achtergrond waarin Europa langzaam maar zeker zijn bevoorrechte positie in de wereld dreigt kwijt te raken. Ook dit zijn processen die zich niet makkelijk laten sturen, met wat voor maatregelen dan ook.

It’s the economy stupid!

Als dit soort economische schokken optreden kan de vlam snel in de pan slaan. Vergelijk het met de situatie in China. De Communistische Partij komt weg met een behoorlijke mate van repressie en onrechtvaardigheid, omdat de meeste Chinezen het economisch steeds beter krijgen. De partij is dan ook als de dood voor het al te hardhandig saneren van de economie, omdat men weet dat de sociale onrust die dan mogelijk ontstaat de partij in haar voortbestaan kan bedreigen.

Iets dergelijks speelt ook in Europa. De kern van het verhaal is, dat gewelddadige escalatie ver weg is zolang sociale problemen kunnen worden afgekocht via de verzorgingsstaat en dat gewelddadige escalatie dichtbij is als die verzorgingsstaat door interne overbelasting en externe schokken in elkaar stort en de groep verliezers te snel groeit. Zoals vaker geldt: It’s the economy, stupid!

De islamitische minderheid als zondebok

Het is dan zeker niet ondenkbaar dat veel mensen een zondebok zullen zoeken. De islamitische minderheid lijkt daarvoor de meest voor de hand liggende kandidaat, met name omdat islamitisch terrorisme een sterke katalysator van bestaande onvrede kan vormen. Tot op heden lukt het de geheime diensten om de meeste aanslagen te verijdelen en zijn de aanslagen die wel slagen – hoe verschrikkelijk ook – toch beperkt in omvang. Maar meer aanslagen en wellicht ook grotere aanslagen met duizenden doden of meer, zullen mogelijk andere reacties oproepen dan kaarsen branden en Imagine spelen. Dergelijke gebeurtenissen zouden het wantrouwen tegen de hele groep moslims snel kunnen vergroten.

Men zou kunnen tegenwerpen dat bevolkingen een grote veerkracht en incasseringsvermogen kunnen hebben als het om terrorisme gaat. De geschiedenis van bijvoorbeeld de ETA, IRA en het Molukse terrorisme in Nederland vormen goede voorbeelden. Er zijn echter enkele verschillen. Aan de ene kant was dat terrorisme voor een aanzienlijk deel van de bevolking tot op zekere hoogte invoelbaar als extreme en niet te rechtvaardigen reacties op werkelijk bestaand onrecht. De Nederlandse staat had bijvoorbeeld de Molukse minderheid inderdaad bedrogen met een niet waar te maken belofte voor een eigen staat. Andersom wilden die terroristen de samenleving als geheel niet vernietigen, maar slechts veranderen of tot een andere koers dwingen. Er was dus ondanks alle agressie en onbegrip ook een vorm van wederzijdse identificatie mogelijk. Dat is bij de islamitische terroristen veel minder het geval, niet in de laatste plaats omdat zij het Westen in zijn geheel willen vernietigen of onderwerpen.

‘Aan veel voorwaarden voor een escalatie als destijds in Joegoslavië is al voldaan’

Het irrelevante vredelievende midden

Naarmate er minder mogelijkheden tot wederzijdse identificatie zijn is de kans groter dat veel mensen de gehele groep verantwoordelijk zullen houden voor de daden van een minderheid. Dat men in de (sociale) media kan zien dat het islamitisch terrorisme grote groepen sympathisanten heeft, helpt daarbij bepaald niet. Wat ook niet helpt is dat de islamitische cultuur sterk gericht is op segregatie en de rem zet op vermenging via het huwelijk. Het is nu eenmaal veel moelijker om een vijandsbeeld te koesteren van een bepaalde bevolkingsgroep als bijvoorbeeld jouw eigen kleinkinderen of neefjes en nichtjes deels tot die bevolkingsgroep behoren.

Het is dus heel goed denkbaar dat men een zondebok zal zoeken en vinden in de islamitische minderheid als door economische schokeffecten de groep maatschappelijke verliezers snel groeit. Zoals Bakas zelf al aangeeft is onder dat soort omstandigheden het vredelievende midden irrelevant. Dus de mensen die denken, ‘de islamitische immigranten zijn er nu eenmaal, laten we het beste er van maken en de boel bij elkaar houden’ doen er dan niet toe. En ook de islamitische immigranten die denken ‘we wonen hier nu eenmaal, laten we het beste er van maken en zorgen dat we er bij horen’ zijn dan irrelevant. Nee, zoals Bakas terecht stelt leert de geschiedenis dat de extremisten dan de overhand krijgen.

Pogroms, etnische zuiveringen, genocides

Wie naar de Europese geschiedenis kijkt ziet, naast perioden van vreedzame coexistentie, drie typen reacties op minderheden: pogroms, etnische zuiveringen en genocides. Het lijkt onvoorstelbaar dat zoiets in Europa weer zal gebeuren. Maar het is weer gebeurd, niet lang geleden en niet ver hier vandaan. In 1987 liftte ik een paar weken door Joegoslavië en ik vergaapte me onder andere aan de culturele diversiteit in het kleurrijke Sarajevo. Het leek onvoorstelbaar dat de mensen die daar toen vreedzaam naast elkaar leefden elkaar een paar jaar later naar het leven zouden staan. En toch is het gebeurd.

De van origine Joegoslavische econoom Edin Mujagic vertelt in een interview op Café Weltschmerz hoe zich voorafgaand aan de oorlog spanningen opbouwde tussen de deelrepublieken over de te varen monetaire en economische koers. Het leek onvoorstelbaar dat dit zou uitmonden in een burgeroorlog. Het bleef onvoorstelbaar, zelfs als men op televisie zag dat in een naburige provincie of stad de oorlog al gaande was. Het bleef onvoorstelbaar, totdat men er middenin zat. Mujagic trekt een parallel met de spanningen die nu binnen de eurozone bestaan tussen het Noorden en het Zuiden en bespeurt onder Europeanen een vergelijkbare naïviteit over de potentieel ontwrichtende effecten daarvan.

‘De EU is feitelijk niet veel meer dan een failed state’

Dehumanisering

Het lijkt ook onvoorstelbaar dat een escalatie zoals in voormalig Joegoslavië zich in Frankrijk, Zweden of Nederland zal voordoen. Maar aan veel voorwaarden voor een dergelijke escalatie is al voldaan. Een belangrijke conditie voor het vermoorden of verdrijven van bevolkingsgroepen is dehumanisering. In de meeste culturen is moorden taboe, dus de machthebbers kunnen een dergelijk plan alleen doorzetten als de geesten hiervoor zijn rijpgemaakt.

Het moet aannemelijk worden gemaakt dat de etnische zuivering een noodzakelijke ingreep is. Dat gebeurt vaak door de bevolkingsgroep in kwestie voor te stellen als een voortwoekerende kanker die chirurgisch verwijderd moet worden of een parasitaire ziekte, plaag of ander gevaar dat bestreden moet worden. Bij groot gevaar zijn rigoureuze maatregelen immers noodzakelijk en gewenst. Als er steeds weer aanslagen komen uit een vooral op segregatie gerichte islamitische bevolkingsgroep, een bevolkingsgroep waarvan teveel leden een vijandsbeeld van de ontvangende samenleving koesteren en te weinig leden in staat zijn om een economisch bijdrage te leveren aan de samenleving, dan is deze groep een gemakkelijk doelwit van dergelijke framing.

Wegkijkende elites

Natuurlijk is het zo dat veel mensen proberen positief te denken. En natuurlijk is het zo dat veel islamieten gewoon vreedzaam in Nederland of Europa wensen te leven. En uiteraard zijn de primair verantwoordelijken niet de immigranten zelf, maar de heersende elites die met een combinatie van bagatelliseren en wegkijken het totaal onverantwoorde experiment van massa-immigratie en voortgaande Europese integratie blijven voortzetten.

Maar zoals Bakas terecht zegt, als de zaak voldoende destabiliseert en escaleert, dan doen de gematigden er niet meer toe. De mensen die dan aan de macht zijn zullen niet redelijk zijn of nuanceren. Zij zullen hun pijlen in de eerste plaats waarschijnlijk wel degelijk richten op de islamitische minderheid, al is het zeer voorstelbaar dat de agressie zich uiteindelijk ook richt op andere groepen zoals de huidige elites.

Zelfdestructieve immigratie

De kans op escalatie ergens in Europa neemt toe naarmate men langer doorgaat met ondoordachte economische integratie en zelfdestructieve immigratie. In de naoorlogse periode is er vanuit de ‘nie wieder‘ gedachte een taboesfeer gecreëerd rond nationalisme, immigratie en xenofobie en een gebod om er een ruimhartig, inschikkelijk en kosmopolitisch wereldbeeld op na te houden. Sommigen vonden de natiestaat zo gevaarlijk dat hij beter ontmanteld kon worden, anderen vonden de natiestaat in toenemende mate irrelevant.

Gaandeweg is de natie verdund door massa-immigratie en de staat opgelost in het amorfe, grotere geheel van de EU, feitelijk niet meer dan een ondemocratische failed state. Beiden processen vormen een risico voor de interne stabiliteit en de sociale vrede. De paradox is dat juist het ‘nie-wieder delegaat’ indirect wel eens zou kunnen leiden tot een verregaande ‘Israëlisering’ van de maatschappij of in het ergste geval zelfs tot een nieuwe reconquista.

De onvermijdelijke perfecte storm

Dus beste meneer Bakas, ik waardeer uw haarscherpe analyse, maar ik kan u helaas niet volgen in uw optimistische conclusie. Over welke hoopgevende informatie beschikt u die ik over het hoofd zie? En welke maatregelen kunnen genomen worden om een escalatie af te wenden? Of is die perfecte storm net als echt natuurgeweld misschien niet te vermijden? Wellicht dat u dat nog nader toe kunt lichten.

Ik hoop dat u gelijk hebt. Meestal ben ik een optimistisch mens, maar in dit geval vrees ik met grote vreze.

 

   
 
 
Toon / Verberg Reacties  
 
Sinds september 2017 moet je ingelogd zijn op Facebook om hieronder meer dan de standaard aantal reacties te laden.
Het gaat hier helaas om een verandering die Facebook zelf heeft doorgevoerd.
Maar je kunt ook reageren via Disqus.
Als iedereen slaapt, zijn wij wakker.